De Maan lijkt best veel op de planeten in ons zonnestelsel. Als je op het goede moment naar buiten kijkt, kan je hem in zijn volle glorie zien. Maar het hemellichaam dat rond de Aarde draait moet wel ergens vandaan zijn komen. Hoe is de Maan ontstaan?

De meest gangbare theorie over het ontstaan van de Maan heet de grote-inslaghypothese. Een planeet ter grootte van Mars zou op de Aarde zijn gebotst. De stukken rots die door de enorme impact de ruimte in zijn geworpen, zijn samen gaan klonteren. Dit samengeklonterde stuk rots is de Maan.

In dit artikel leg ik verder uit wat een maan is en wat verschillende theorieën zijn voor het ontstaan van de Maan.

Wat is een maan?

Een maan is gedefinieerd als een object dat primair rond een planeet draait. Een maan mag ook om een ster heen draaien maar moet hoofdzakelijk rond een planeet draaien. Als een object te ver weg van een planeet staat en het meer om zijn ster dan om een planeet heen draait, dan is het geen maan meer maar eerder een eigen planeet.

Manen worden ook wel natuurlijke satellieten genoemd. Dit komt omdat ze net zoals een ´normale´ satelliet rond een planeet heen draaien. Deze naam wordt echter niet vaak gebruikt omdat ook planeten natuurlijke satellieten van de ster zijn waar deze omheen roteren. Om verwarring te voorkomen noemen we natuurlijke satellieten die rond een planeet draaien manen.

Verder maakt het niet uit hoe groot of klein een maan is. Zo zijn sommige manen van Jupiter en Saturnus zelfs groter dan de kleinste planeet Mercurius. De twee manen van Mars zijn aan de andere kant maar een paar kilometer groot.

Dat de grootte van een object niet bepaalt of je van een maan spreekt, brengt astronomen in verlegenheid. Want spreek je dan ook van manen als een rots van 10 cm groot rond een planeet heen draait? Als dat het geval is, kunnen er zomaar honderdduizenden of zelfs wel miljoenen manen zijn. Maar als 10 cm te klein is, waar trek je dan de grens.

Een maan kan veel op een planeet lijken. Maar wat is dan het verschil tussen en maan, een planeet en een dwergplaneet? Dat vind je in het volgende bericht:

Wat is het verschil tussen een maan een planeet en een dwergplaneet?

Hoe is de Maan ontstaan?

Het is helaas niet heel simpel om te bepalen hoe de Maan is ontstaan. We waren er niet toen de Maan ontstond en hebben dus geen rechtstreeks bewijs. Aan de hand van computermodellen zijn er wel een aantal theorieën naar voren gekomen. De theorie die hedendaags het meest wordt gevolgd heet de grote-inslaghypothese.

Volgens deze theorie zou er een object ter grootte van het huidige Mars op de Aarde (die toen nog wat kleiner was) zijn gebotst. De twee planeetkernen zijn samengesmolten tot één kern ijzer. Dit is nu de kern van de Aarde. Maar waar is de maan dan van ontstaan?

De maan is ontstaan uit de korsten van beide planeten. De korsten van de planeten werden door de grote impact van de planeten afgeworpen. Deze afgebrokkelde stukken, die bestonden uit gesmolten rotsen en heet gas, gingen samenklonteren totdat er uiteindelijk een groot object ontstond. Dat object heet nu de Maan.

De grote impact waarbij de Maan is ontstaan. Bron: NASA

Waarom deze theorie vooral wordt aangehangen komt doordat het de samenstelling van de Maan verklaart. De Maan bestaat namelijk vooral uit een korst die heel erg op die van de Aarde lijkt. Daarnaast heeft de Maan maar een kleine kern. Dit is wat je verwacht als twee planeten op elkaar botsen en daaruit een maan ontstaat. De kern blijft dan namelijk bij de twee samensmeltende planeten.

Verder is er gekeken naar zuurstof. Er zijn verschillende manieren waarop zuurstof kan bestaan, dit worden isotopen genoemd. Het isotoop zuurstof dat in de Maan aanwezig is, is hetzelfde isotoop zuurstof dat op de Aarde te vinden is. Dit wijst erop dat de Maan (deels) uit de Aarde is gevormd.

Dit is bepaald door onderzoekers die stukjes rots van de Maan hebben geanalyseerd. Deze rotsen zijn afkomstig van de 6 Apollo missies tussen 1969 en 1972. Tijdens deze missies is 382 kilo aan maangesteente naar de Aarde gebracht.

De Maan is volgens deze theorie dus niet gelijktijdig met het zonnestelsel en de Zon ontstaan. Bekijk het volgende artikel om te lezen hoe sterren is ontstaan.

Hoe ontstaan sterren?

De Fission theorie

Deze theorie stelt dat de Maan op een bepaalde manier is afgebroken van de Aarde. De Maan zou in het begin van het zonnestelsel nog een deel van de Aarde hebben uitgemaakt. Maar al snel zou deze van de Aarde zijn afgebroken. De Maan zou dan wel ergens vandaan moeten komen. De Stille Oceaan is hiervoor de meest populaire mogelijke plek.

Deze theorie zou een mogelijkheid zijn doordat deze verklaart waarom de Maan dezelfde samenstelling heeft als de korst van de Aarde. Dat de Maan is afgesplitst van de Aarde zou ook te verklaren zijn. Door de toen nog snellere rotatie van de Aarde zou de Maan kunnen zijn afgesplitst. Er is echter geen bewijs gevonden dat de Aarde destijds ook echt heel veel sneller draaide om dit proces mogelijk te maken.

Hoe is de maan ontstaan volgens de Capture theorie

De naam verklapt al een beetje hoe er bij deze theorie wordt aangekeken tegen het ontstaan van de Maan. Volgens deze theorie is de Maan op een andere plek in het zonnestelsel gevormd. De Maan kwam vervolgens te dicht in de buurt van de Aarde en is daardoor gevangen in een baan rond de Aarde.

Astronomen vinden het niet heel aannemelijk dat dit ook echt is gebeurt. Een ander object dan de Aarde zou de Maan op precies het goede moment met precies de juiste snelheid moeten hebben laten vertragen. Anders was de Maan gewoon in zijn eentje verder door de ruimte gaan zweven.

Het is echter wel mogelijk dat een maan op deze manier rond een planeet wordt gevangen. Triton is de grootste maan van Neptunus. Deze maan draait in tegenovergestelde richting rond Neptunus. Alle andere hemellichamen die ´verkeerd´ rond hun planeet draaien, zijn niet in ons zonnestelsel gevormd. Dit is hoogstwaarschijnlijk ook met Triton het geval geweest. Deze is dus waarschijnlijk door Neptunus in zijn baan gevangen.

De Condensation theorie

De laatste theorie voor het ontstaan van de Maan heet de condensation theorie. Deze theorie zegt dat de Aarde en de Maan afhankelijk van elkaar zijn gevormd. De Maan zou destijds in een baan rond de Aarde zijn gevormd waardoor deze nog steeds rond de Aarde heen draait.

Een probleem van deze theorie is dat deze niet het mysterie van de samenstelling van de Maan oplost. Als de Maan op dezelfde plek als de Aarde zou zijn gevormd, zou je verwachten dat de samenstelling ook hetzelfde is. Dit is echter niet het geval. De Maan heeft een kleine kern en bestaat uit veel korstig materiaal. De Aarde heeft anderzijds een relatief veel grotere kern en bestaat uit relatief minder korst.

Hoe de Maan echt is ontstaan is en blijft een vraag waar we nog veel langer over kunnen blijven dromen.