We leven op een hele mooie planeet. Als je vanaf de ruimte op de Aarde neerkijkt zie je een mooie blauw witte bol met groen land. De afgelopen honderden jaren zijn steeds meer andere planeten gevonden. Maar hoeveel planeten heeft ons zonnestelsel? En verschuilt er nog een planeet voorbij Neptunus?

Ons zonnestelsel heeft 8 planeten. Mercurius, Venus, de Aarde en Mars zijn aardse planeten die vooral uit vaste stoffen bestaan. Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus zijn gasreuzen die vooral uit gassen als waterstof bestaan. Pluto is een dwergplaneet en is dus geen planeet is ons zonnestelsel.

Het zonnestelsel is erg ingewikkeld. Elke planeet is bijzonder op zichzelf en dat kenmerkt ook elke planeet. Wat maakt elke planeet zo bijzonder, heeft ons zonnestelsel nog meer planeten en op welke planeten kan er leven zijn? Lees verder om antwoord te krijgen op die vragen.

Wat is een planeet?

Niet alles kan een planeet worden genoemd. Daarom heeft de Internationale Astronomische Unie (IAU) in augustus 2006 een lijst gemaakt waar een planeet aan moet voldoen. Voor die tijd was er nog geen duidelijke definitie van een planeet.

  • Een hemellichaam moet om zijn ster heen draaien maar niet ook nog om een andere planeet. Dus de Maan is geen planeet omdat deze om de Aarde heen draait.
  • De zwaartekracht van een hemellichaam moet groot genoeg zijn om ervoor te zorgen dat deze hierdoor een ronde vorm heeft gekregen. Een aardappelvormige asteroïde is dus geen planeet.
  • Het hemellichaam moet een schoon geveegde baan om zijn ster hebben. Dit betekend dat het object overduidelijk groter is dan de andere objecten in dezelfde baan rond de ster. Door deze voorwaarde is Pluto geen planeet maar een dwergplaneet.

Als je met al deze drie voorwaarden rekening houdt, vind je dat het zonnestelsel 8 planeten heeft.

Er is dus een best duidelijke definitie van een planeet. Toch zijn er nog veel gevallen waarbij het niet meteen duidelijk is met wat voor soort hemellichaam je te maken hebt. Wanneer is iets nou een maan, een planeet of een dwergplaneet. In het volgende artikel wordt dat uitgelegd:

Wat is het verschil tussen een maan een planeet en een dwergplaneet?

Hoeveel planeten heeft ons zonnestelsel?

Ons zonnestelsel heeft 8 planeten. 4 van deze planeten zijn aardse planeten zoals de Aarde en bestaan voornamelijk uit rotsen en metalen. De andere vier zijn planeten die hoofdzakelijk uit gassen bestaan. Ze hebben hierdoor eenzelfde soort samenstelling als de Zon. Door de verschillende samenstelling aan stoffen in hun atmosfeer hebben ze toch allemaal een andere kleur.

Misschien is er nog wel een negende planeet. Er zijn namelijk asteroïde voorbij Neptunus die gekke bewegingen in hun baan maken. Een oplossing hiervoor is een planeet met een massa van 6 keer dat van de Aarde. Dus het antwoord op de vraag hoeveel planeten heeft ons zonnestelsel kan in de toekomst veranderen.

Mercurius

Mercurius is de kleinste planeet die tevens het dichtst bij de Zon staat. De planeet is zelfs kleiner dan een een aantal manen in het zonnestelsel. Zo zijn Titan, de grootste maan van Saturnus, en Ganymedes, de grootste maan van Jupiter, groter dan Mercurius.

Met een afstand tot de Zon van een derde van de afstand van de Aarde tot de Zon duurt een jaar slechts 88 dagen. Een dag op de kleine planeet duurt maar liefst 55 dagen.

Doordat Mercurius zo dicht bij de Zon staat en een dag heel lang duurt, is het er overdag enorm warm. De temperatuur kan daar namelijk oplopen tot 430 graden Celsius. Door de zelfde reden is het er in de nacht heel koud met een minimale temperatuur van -180°. Hiermee is het aan de nachtkant een van de koudere plekken in het zonnestelsel.

Een ander gevolg van de korte afstand tot de Zon, is dat de kleine planeet geen maan kan hebben. Een eventuele maan zou namelijk of op Mercurius neerstorten of de Zon zou de maan aantrekken en opslokken. Dit verklaart ook waarom de planeet zoveel kraters heeft.

Venus

Voor lange tijd was Venus totaal niet interessant om te onderzoeken. En dit ondanks het feit de planeet heel veel op de Aarde lijkt. Het heeft eenzelfde soort samenstelling als de Aarde, is ongeveer even groot en heeft een atmosfeer.

Net als bij Mercurius zorgt de korte afstand tot de Zon voor hoge temperaturen op Venus. Daarnaast is er op de planeet een enorm broeikaseffect aanwezig. Hierdoor kan het er 480° Celsius warm worden. Warmer dus dan Mercurius. Dit is wellicht ook een goede oppepper voor ons. Als we niks aan het broeikaseffect doen, wordt het hier net zo warm als op Venus.

Een dag op Venus duurt 243 aardse dagen terwijl een jaar maar 225 aardse dagen duurt. Hiermee is Venus de enige planeet in ons zonnestelsel waarop een dag langer duurt dan een jaar.

In 2021 ontdekte onderzoekers dat er veel fosfine in de atmosfeer van Venus aanwezig is. Tot nog toe kennen wetenschappers maar één manier die voor de enorme hoeveelheid fosfine in de atmosfeer kan zorgen. Leven. Sindsdien is er veel nieuwe interesse om Venus verder te gaan onderzoeken. Is het wel echt leven of is er een andere natuurlijke afkomst.

Aarde

De Aarde is de enige planeet die niet is vernoemd naar een Griekse god. Hetzelfde geldt voor onze maan. Manen worden eigenlijk ook altijd genoemd naar mythologische karakters uit verschillende culturen.

De atmosfeer, de ozonlaag en water zorgen voor een leefbare omgeving. Andere plekken in ons zonnestelsel missen minimaal één van deze drie ingrediënten. Hierdoor is leven op andere planeten en manen best onwaarschijnlijk.

Mars

Mars heeft zijn bijnaam de rode planeet te danken aan ijzer. Wanneer ijzer en zuurstof met elkaar in contact komen, krijg je ijzeroxide. Dit heeft een rode kleur. Een andere benaming voor dit proces is roesten. Door het vele aanwezige ijzer op Mars is de planeet dus over de jaren heen helemaal verroest.

Roesten kan ook wanneer ijzer met water in contact komt. Dit eventuele water is nog steeds op Mars aanwezig. Niet in vloeibare vorm maar wel als ijs. Onder het oppervlak is nog veel waterijs te vinden. Vroeger zou leven, dat eventueel aanwezig kon zijn, leven op dit water. Maar ook op de polen van Mars zijn bedekt met water ijs.

Afbeelding van ijs onder het oppervlakte van Mars
Afbeelding van ijs onder het oppervlak van Mars. Deze foto is gemaakt door de Phoenix Mars lander. Bron: NASA

Mars is een stuk kleiner dan de Aarde. Hierdoor zou je op Mars maar 1/3 van je huidige gewicht wegen. met een dag van 24 uur en 30 minuten heeft een vergelijkbare daglengte met de Aarde. Mocht de mensheid ooit op Mars koloniseren, dan zouden wij ons dus makkelijk kunnen aanpassen.

De temperatuur kan overdag oplopen tot een lekkere 20 graden Celsius. ´s Nachts is het echter ijzig koud met een temperatuur van -140 graden. Verder heeft Mars net als de Aarde seizoenen. Hierdoor kunnen er hevige zandstormen woekeren. Dit vormt ook grote problemen voor mars rovers. Als de zonnepanelen van deze rovers worden bedekt met zand, kan er geen elektriciteit meer worden opgewekt.

Naast de mooie rode kleur van Mars is de zonsopgang en ondergang daar blauw. Wil je hier meer over weten, dan kan het volgende artikel je helpen:

Waarom is Mars rood?

Jupiter

Jupiter is de grootste planeet van het zonnestelsel. Omdat Jupiter uit gassen bestaat, heet het een gasreus. De planeet bestaat namelijk voor ongeveer 89% uit waterstof en 10% uit helium. Hierdoor heeft de gasreus geen vast oppervlakte. In andere woorden, als je op Jupiter neer zou vallen, zou je recht door het ´oppervlakte´ heen vallen.

Verschillende stoffen in de atmosfeer zorgen voor verschillende kleuren. Hierdoor zijn sommige plekken bruin en andere wit. De meest kenmerkende plek op Jupiter is de rode vlek. Dit is een gigantische orkaan die wel 3 keer zo groot is als de Aarde. De 400 km/h razende storm snelt al voor minstens 300 jaar over Jupiter heen.

Jupiter is de planeet met de grootste maan in ons zonnestelsel. Ganymedes is zelfs groter dan Mercurius. Daarnaast heeft Jupiter bijna de meeste manen. Jupiter en Saturnus wisselen elkaar qua hoeveelheid manen steeds af. Momenteel heeft Saturnus met 82 manen net iets meer manen dan Jupiter die er 79 heeft. Maar nieuw onderzoek wijst uit dat Jupiter in totaal ongeveer 600 manen zou kunnen hebben.

Wil je hier meer over weten? Dan kan dat aan de hand van het volgende artikel̈:

Welke planeet heeft de meeste manen?

Saturnus

Saturnus is de tweede grootste planeet en heeft 82 manen. Het is eenzelfde soort planeet als Jupiter maar dan iets kleiner met een net andere samenstelling. Saturnus bevat nog meer waterstof, ongeveer 96%, en maar 3% helium. Saturnus is te herkennen aan zijn kenmerkende ringen.

Een jaar op Saturnus duurt maar liefst 30 jaar. Hoe verder je van de Zon komt, hoe langer een jaar gaat duren. De daglengte van Saturnus is met 11 uur en 30 minuten de kortste in ons zonnestelsel.

Voor langere tijd was het een heus mysterie hoe lang een dag op de planeet duurt. Pas vrij recent is de daglengte van Saturnus bekend. Omdat het een gasplaneet is, kan je geen vast punt op de planeet pakken en wachten tot deze weer op zijn plek komt. Dit punt zweeft namelijk als een storm door de atmosfeer en is dus geen vast punt dat je in de gaten kan houden.

Wil je weten over hoe wetenschappers de daglengte van Saturnus hebben bepaald, dan kan het volgende artikel je daarbij helpen:

De daglengte van Saturnus is eindelijk ontdekt!

Uranus

Uranus is één van de twee blauwe gasplaneten. Het hoge gehalte methaan in de atmosfeer zorgt voor de blauwe kleur. De atmosfeer bestaat namelijk voor 2,3% uit methaan. Dit lijkt weinig maar is dus genoeg om voor een blauwe kleur te zorgen. Ook op deze planeet is vooral waterstof aanwezig (83%) en wat helium (15%).

Een dag op Uranus duurt 17 uur en een jaar duurt 84 jaar. Dit rondje maakt de blauwe planeet met zijn 27 manen. Net als de andere gasplaneten heeft ook Uranus een aantal manen.

Neptunus

Neptunus is de laatst gevonden en verst staande planeet. Een jaar duurt 165 aardse jaar en een dag duurt 16 uur en 6 minuten. Verder heeft de planeet door zijn verre afstand van de Zon een enorm lage temperatuur van -220 graden. Het is hiermee een van de koudste plekken in het Zonnestelsel.

Neptunus heeft 14 manen en een aantal ringen. Deze ringen zijn waarschijnlijk oude manen die te dicht bij de planeet kwamen. Doordat ze te dicht in de buurt kwamen werden ze uit elkaar getrokken. Wat overbleef waren kleine stukjes rots die in ringen om de planeet heen zijn gaan draaien.

Wil je meer lezen over Neptunus, zijn manen en de ringen? Dan zit je bij het volgende artikel goed:

Planeet Neptunus en zijn manen uitgelegd

Planeet 9

Het zonnestelsel houdt niet op voorbij Neptunus. Na de blauwe planeet zijn veel kleine objecten aanwezig. Ook deze objecten draaien gewoon om de Zon heen. Maar helemaal gewoon draaien ze ook niet. Ze draaien namelijk in een andere manier dan dat wordt voorspelt. Er is dus iets aanwezig dat deze objecten een andere baan geeft. Misschien wel een nieuwe planeet.

Dit is overigens niet de eerste keer dat er op deze manier een nieuwe planeet zou worden gevonden. Toen Neptunus nog niet was ontdekt, maakte Uranus een onbegrijpelijke baan rond de Zon. Er was geen manier om de gekke bewegingen die de planeet maakt te verklaren. Het enige wat dit kon veroorzaken moest wel een andere planeet zijn. Na enorm nauwkeurige berekeningen werd inderdaad een nieuwe planeet gevonden die verder weg staat dan Uranus. En dat is Neptunus.

Het is dus geen gek idee dat er misschien een negende planeet kan zijn die voor gekke bewegingen in de banen van andere objecten zorgt. Tot nog toe hebben onderzoekers echter nog geen nieuwe planeet gevonden. Dus wat kan het zijn?

Het idee dat het een zwart gat zou kunnen zijn krijgt onder astronomen steeds meer voet aan de grond. Het heeft massa, het is niet te zien en het laat andere objecten gek bewegen. Misschien wel de perfecte kandidaat.

Uit nieuw onderzoek blijkt dat het object een stuk dichter bij de Zon staat als eerst gedacht. Dit maakt het object een stuk groter een helderder aan de hemel. Dus makkelijker om waar te nemen. Wat planeet 9 ook is, het lijkt binnenkort misschien duidelijk te worden.

De vraag hoeveel planeten heeft ons zonnestelsel kan in de toekomst dus een ander antwoord krijgen.

Bewoonbare planeten

Met 8, misschien wel 9, planeten en heel veel manen en dwergplaneten zou je zeggen dat er genoeg plekken zijn om op te leven. Dit valt echter vies tegen. Mercurius en Venus zijn te warm en alles voorbij Saturnus is weer te koud. Alleen op de Aarde weten we zeker dat leven mogelijk is.

Zoals eerder gezegd is Venus te warm om op te leven. Echter zou je dat met een paar technieken kunnen ontwijken. Op een bepaalde hoogte in de atmosfeer van Venus is de temperatuur ongeveer 20 graden Celsius en is de luchtdruk zoals die ook hier op Aarde is. Op deze plek zou je dus met een grote luchtballon kunnen overleven. Dit vergt wel wat meer werk omdat de atmosfeer hartstikke giftig is. In de toekomst zou deze planeet toch bewoonbaar gemaakt kunnen worden.

Vroeger zou er op Mars leven geweest kunnen zijn. Er was water, een atmosfeer en genoeg moleculaire stoffen. Door de atmosfeer zou zelfs de temperatuur lekker zijn geweest. Dit is de perfecte omstandigheid voor leven om zich te ontwikkelen. Elke nieuwe Mars rover heeft nu meer en betere technieken om dat oude leven op te kunnen sporen. Maar in de toekomst kan de mensheid de planeet zelf gaan koloniseren.

Jupiter en Saturnus zijn gasplaneten waar je moeilijk op kan staan om op te overleven. Ook de atmosfeer geeft hier geen oplossing. De manen zijn echter wel heel interessant. Op de manen Titan en Enceladus is bijvoorbeeld ethaan, water en ijs gevonden. Ook zijn er veel complexe moleculen aanwezig die erop kunnen duiden dat leven zich er zou kunnen ontwikkelen. De mensheid zou gebruik kunnen maken van al dat water en ethaan om op te leven. Als je hier meer over wilt leren kan je het volgende artikel lezen:

Buitenaards leven op Titan kan er zo uitzien

Ons zonnestelsel met 8 planeten is er nog maar één. Maar hoeveel zonnestelsels zijn er in de Melkweg? In het volgende artikel lees je daar meer over:

Hoeveel zonnestelsels zijn er in de Melkweg?