Tot 2006 was Pluto een planeet. Sindsdien heeft de Internationale Astronomische Unie besloten dat Pluto geen planeet meer genoemd mag worden. Er is hier nog steeds veel commotie over. Dus waarom is Pluto geen planeet meer?

Een hemellichaam mag een planeet worden genoemd als deze aan drie voorwaarden voldoet. Een van deze voorwaarde is dat het hemellichaam het dominante object in zijn baan om een ster moet zijn en zijn baan heeft schoongeveegd. Pluto voldoet niet aan deze voorwaarde en is hierdoor dus geen planeet.

In dit artikel leg ik je verder uit waarom Pluto geen planeet is en of dit in de toekomst nog kan veranderen. Er zijn namelijk astronomen die hard aan het vechten zijn om de nu nog dwergplaneet een echte planeet te laten zijn.

Waarom is Pluto geen planeet meer?

In 2005 werden er ineens heel veel grote objecten ontdekt in de buurt van Pluto. Het leek astronomen toen geen goed idee om deze allemaal een planeet te noemen. Hierdoor zouden er teveel planeten komen.

In augustus 2006 in Praag besloot een groep van 2.500 astronomen van de Internationale Astronomische Unie een betere definitie voor een planeet te verzinnen. Tot 2006 was er namelijk nog geen echte definitie van wat wel en geen planeet zou zijn. Zij bedachten drie voorwaarden waar een planeet aan moet voldoen. Pluto voldoet niet aan alle drie de voorwaarde en is dus geen planeet

Wanneer spreek je van een planeet?

Ten eerste moet het hemellichaam in een baan rond zijn ster zijn en mag het geen satelliet van een andere planeet zijn. Hierdoor is de Maan geen planeet ondanks dat de Maan wel om de Zon draait. Het is immers een satelliet van de Aarde. Pluto voldoet aan deze voorwaarde.

De tweede voorwaarde is dat het hemellichaam een ronde vorm heeft door de compressie van de zwaartekracht is. Een aardappel vormig object dat in zijn eentje om een ster draait mag hierdoor geen planeet heten. Ook hier voldoet Pluto aan. Dus waarom is Pluto dan geen planeet?

Dat komt door de derde voorwaarde. Die stelt dat het object zijn baan heeft schoongeveegd. In andere worden betekent dit dat het hemellichaam het dominante object is. Er zijn geen andere objecten in dezelfde baan die ook maar een beetje in de buurt komen van de massa van het dominante object. En hier loopt Pluto tegenaan. Er zijn naast Pluto nog een aantal andere (even) zware objecten.

Het gebied in het zonnestelsel waar deze objecten zich bevinden wordt ook wel de Kuipergordel genoemd. Een gebied op 30-50 AE afstand met miljarden komeetachtige objecten. Dit is in onderstaande afbeelding goed te zien. Deze afbeelding verklaart ook waarom Pluto niet het dominante object in zijn baan is terwijl andere planeten dat wel zijn.

Massa distributie zonnestelsel
Afbeelding van de afstand van planeten tot de Zon en de massa. Alle planeten hebben een schoongeveegde baan behalve Pluto. Bron: Pearson Education, Inc.

Kan Pluto in de toekomst wel weer een planeet worden?

Een groep wetenschappers heeft onlangs een publicatie uitgebracht waarin ze pleiten voor een aanpassing aan de definitie voor een planeet.

Voor lange tijd noemde astronomen heel veel objecten planeten. De vier grootste manen van Jupiter, de Galileïsche manen, heetten bijvoorbeeld de Galileïsche planeten. Maar toen kwam de astrologie om de hoek zetten. De astrologie zei dat planeten om de Zon draaien en dat grote objecten die om een planeet draaien manen zijn. Dit zeiden ze omdat bij astrologie de 6 dichtstbijzijnde planeten speciaal zijn en invloed op ons hebben. Wat wetenschappelijk natuurlijk nooit is bewezen.

In de eerste helft van de 20e eeuw werd er een stuk minder onderzoek naar planeten gedaan. Andere onderwerpen als de Big Bang en de uitbreiding van het universum kregen voorrang. Toen de space race in de jaren 60 aan de gang was, waren planeten weer in de mode. De nieuwe generatie astronomen namen nu echter de ´definitie´ van planeten en manen over vanuit de astrologie. Die definitie was hoe het in het openbaar en publiek bekend stond. Dit heeft echter niks met enige wetenschappelijke onderbouwing te maken.

De wetenschappers die pleiten voor een nieuwe definitie van een planeet vinden dat het minder om de baan van een object moet gaan en meer om de geologie van een planeet. Het maakt dan niet meer uit of een planeet om een ster draait en/of de planeet de dominante speler in zijn baan is.

Geologische eigenschappen als het hebben van een ronde bollen vorm door gravitatie, een magnetisch veld, oceanen en een atmosfeer zijn dan leidend. Hierdoor zou Pluto wel weer een planeet worden genoemd. Naast Pluto kunnen er wel honderden andere objecten de stempel planeet krijgen. Hieronder horen ook onze Maan en manen van Jupiter en Saturnus.

Een andere reden voor een andere definitie van een planeet is ook dat je nu manen hebt die groter en zwaarder zijn dan Mercurius. Zo zijn de manen Ganymedes en Titan groter dan de kleinste planeet.

Titan heeft een klimaat waar misschien leven kan ontstaan, lees er in het volgende artikel meer over:

Buitenaards leven op Titan kan er zo uitzien

Ontdekking en geschiedenis van Pluto en zijn omgeving

Neptunus was voor Pluto in 1846 de laatst gevonden planeet. Astronomen hadden het doel om een negende planeet te vinden. Het sentiment was bijna zo dat wat ze ook vonden, het zou een planeet zijn. Toen de Amerikaanse astronoom Clyde William Tombaugh in 1930 Pluto ontdekte, werd het dus automatisch een planeet genoemd.

In 1992 werden er in dezelfde baan als Pluto meerdere zware objecten ontdekt. Dit werd al in het midden van de 20e eeuw voorspelt door de Nederlandse astronoom Gerard Kuiper. Deze baan heet de Kuipergordel en is vernoemd naar de Nederlandse astronoom.

In 2003 werd Eris voor het eerst gefotografeerd. Pas in 2005 werd duidelijk dat dit object een andere dwergplaneet is die zich in de Kuipergordel bevindt. Al snel werd duidelijk dat dit object erg groot is. Met een diameter van 2.300 km is Eris net iets kleiner dan Pluto. Echter is Eris wel wat zwaarder dan Pluto.

New Horizons missie naar Pluto

Op 19 januari 2016 lanceerde NASA de New Horizons sonde naar Pluto en zijn manen. Het doel was om de atmosfeer en samenstelling van de planeet en zijn manen vast te stellen. De satelliet heeft ontdekt dat er veel ijs op Pluto aanwezig is. De sonde heeft op Pluto zelfs ijsbergen ontdekt die wellicht op waterstof ijs drijven. Verder heeft New Horizons in kaart gebracht dat de maan Charon kloven en een roodachtig materiaal op zijn noordpool heeft. Dit laatste is waarschijnlijk afkomstig vanuit de atmosfeer van Pluto.

Met een hellende en elliptische baan is Pluto een uitzondering in het zonnestelsel. Door de enorm elliptische baan komt de (dwerg)planeet soms dichterbij in de buurt van de Aarde dan Neptunus. Ondanks de kruising van de banen zullen Neptunus en Pluto nooit met elkaar botsen.

Wil je meer weten over de planeet Neptunus, dan is het volgende artikel misschien het lezen waard:

Planeet Neptunus en zijn manen uitgelegd

Veelgestelde vragen

Hoe groot is Pluto?

Pluto heeft een diameter van 2.370 km en een massa van 1,302×1022 kg. Hiermee is het met Eris het grootste object in de Kuipergordel. Eris is echter net iets zwaarder.

Hoeveel manen heeft Pluto?

Pluto heeft vijf manen: Charon, Nix, Hydra, Kerberos en Styx. Met een diameter van 1.205 km is Charon veruit de grootste maan van Pluto (de andere hebben een diameter van ~10-100km).

Hoe lang doet Pluto over een rondje om de Zon?

Pluto doet er 248 jaar over om een rondje om de Zon te maken. Hiermee heeft Pluto een langere omloopstijd dan de planeten in het zonnestelsel.

Hoe lang duurt een dag op Pluto?

Een dag op Pluto duurt 6 dagen en 9 uur. Echter is de Zon zo ver verwijdert dat dag en nacht niet zo goed te onderscheiden zijn als hier op Aarde.