Je hoeft ´s nachts maar naar buiten te kijken en je ziet een grote witte maan. Dit is de Maan van de Aarde. Echter is de Aarde niet de enige planeet met een maan. Bijna alle planeten in het zonnestelsel hebben wel een of meerdere manen. De Aarde is zelfs de enige planeet met maar 1 maan. Maar welke planeet heeft de meeste manen?

Met 82 manen heeft de planeet Saturnus de meeste manen. Van dit aantal zijn er 61 bevestigd. De rest moet nog worden bevestigd door middel van verdere observaties. Rotsdeeltjes in de ringen van Saturnus tellen niet als manen. Met Titan heeft Saturnus een van de grootste manen in het zonnestelsel.

In dit blogartikel leg ik uitgebreid uit wat manen zijn, welke planeten de meeste en minste manen hebben en op welke manier manen worden ontdekt.

Wat is een maan?

Tijdens de vorming van zonnestelsels ontstaan er veel grote en zware objecten. Sommige objecten vormen samen in dezelfde baan om de ster. Het zwaarste object in de baan rond zijn ster kan vervolgens de andere kleinere objecten vangen. Deze kleinere objecten draaien dan om het grotere hemellichaam heen of botsen met het grote hemellichaam.

De kleinere objecten die om de grotere heen draaien, zijn nu manen geworden. Ze worden ook wel satellieten genoemd. Het grote zware object waar de manen omheen draaien is een planeet. In het kort is een maan dus een hemellichaam dat om een planeet heen draait.

Verder maakt het niet uit hoe groot een maan is. De kleinste manen in het zonnestelsel zijn maar een paar kilometer in diameter. Dit zijn manen zoals Deimos (een maan van Mars met een diameter van ~12 km) en Polydeuces (kleinste maan van Saturnus met een diameter van ~2,6 km). De grootste manen in het zonnestelsel zijn Ganymedes (maan van Jupiter) en Titan (maan van Saturnus). Deze zijn zelfs groter dan de kleinste planeet in ons zonnestelsel Mercurius.

Echter tellen ringen van planeten niet mee als manen. Anders zouden er een ontelbare hoeveelheid aan satellieten zijn. Alleen Saturnus zou dan al duizenden of zelfs miljoenen manen hebben.

Waar de lijn precies wordt getrokken is en blijft nog een open debat. Noem je een klein object van een paar meter een maan of moet een hemellichaam een bepaalde grootte hebben?

Wil je weten wanneer is een object precies een maan, een planeet of een dwergplaneet is, lees dat in het volgende artikel:

Het verschil tussen een maan een planeet en een dwergplaneet

Welke planeet heeft de meeste manen?

Met 82 manen staat Saturnus nipt boven de 79 manen van Jupiter. Overigens leidde Jupiter hetzelfde lijstje voor lange tijd. Een deel van de manen rond de planeten is echter nog niet bevestigd. Dit komt omdat nog niet zeker is of het wel echt satellieten zijn. Om dat zeker te weten moeten de banen van de ´manen´ beter worden bestudeerd. Als deze manen eenmaal zijn bevestigd, krijgen ze ook een mythologische naam in plaats van een nummer.

In 1610 ontdekte de Italiaan Galileo Galilei de vier grootste manen van Jupiter, de Galileïsche manen. In 1655 ontdekte de Nederlandse astronoom Christiaan Huygens de maan Titan. Dit is ook meteen de grootste maan van Saturnus. Sinds die tijd zijn er dus veel nieuwe manen ontdekt. En we zijn nog niet klaar met nieuwe satellieten.

Zo zijn er in 2019 rond Saturnus maar liefst 20 nieuwe manen ontdekt. Hierdoor is het bekend aantal satellieten rond Saturnus van 62 naar 82 gegaan. Al deze nieuwe manen hadden een diameter van ongeveer 5 kilometer. Het bijzondere is dat 17 van deze manen in de ´verkeerde´ richting rond Saturnus draaien en dat ze daar meer dan 3 jaar over doen. Verder draaien de 20 nieuwe manen in een van 3 clusters rond Saturnus genaamd Inuit, Norse en Gallic.

In 2020 ontdekte Canadese wetenschappers in een gebied rond Jupiter 50 nieuwe manen. Ze berekende hiermee dat er rond heel Jupiter wel 600 satellieten te vinden zijn. Dit kan ook het geval zijn bij Saturnus. Doordat deze planeten zo ver weg staan, is de kans klein om spontaan kleine manen te spotten. Wanneer er naar nieuwe manen wordt gezocht, komen er veel nieuwe objecten tevoorschijn.

Welke planeet de meeste manen heeft is en blijft nog wel even een vraag. Voor nu is het Saturnus. In de toekomst zullen Saturnus en Jupiter elkaar nog vaak afwisselen.

Een aantal manen van Saturnus om een beeld te krijgen hoe deze er uit zie. De afbeelding is niet op schaal. Credit: CosmosPNW

Waar komen alle manen rond Saturnus en Jupiter vandaan?

Er wordt gedacht dat de meeste manen rond de gasreuzen afkomstig zijn van botsingen. Vroeger zouden er een paar grotere manen met elkaar in botsingen zijn gekomen. Bij deze botsing zijn stukken maan afgebroken die op zichzelf nieuwe manen vormden.

Deze theorie verklaart ook waarom de 20 nieuw ontdekte manen rond Saturnus in clusters ronddraaien. Op deze plekken zijn waarschijnlijk de oorspronkelijke manen op elkaar gebotst. De afgebroken delen oud maan zijn nu de kleine satellieten in een van de drie clusters.

Op eenzelfde manier zou de Maan rond de Aarde zijn ontstaan. Bij zijn ontstaan was de Aarde iets kleiner en lichter dan dat het nu is. Op een gegeven moment kwam de Aarde in botsing met een planeet ter grootte van Mars.

Tijdens de botsing is een deel van de Aarde, en de andere planeet, losgekomen. Het losgekomen puin is samen gaan klonten. Uiteindelijk is dit stuk puin groot genoeg geworden om nu de Maan te vormen. De rest van de andere planeet is tijdens de botsing met de Aarde gaan fuseren. Hierdoor is de Aarde iets zwaarder geworden.

Wist je dat manen net zo goed leven kunnen bevatten als planeten. Titan, de grootste maan van Saturnus, zou zomaar leven kunnen bevatten. Als je hier meer over wilt lezen is het volgende artikel wellicht interessant:

Buitenaards leven op Titan kan er zo uitzien

Welke planeet heeft geen maan?

Waar sommige planeten tientallen manen hebben, hebben Mercurius en Venus helemaal geen manen. Dit heeft voornamelijk met de Zon te maken. De zwaartekracht van de Zon is namelijk te groot om manen rond de twee binnenste planeten toe te laten.

Eventuele manen rond Mercurius en Venus zouden al snel door de zwaartekracht van de Zon worden gevangen. Binnen mum van tijd zou de maan dan botsen met de Zon. Als de manen dichter bij de planeten zouden komen, zouden ze botsen met de planeet. Dus er is helaas geen mogelijkheid voor manen rond Venus en Mercurius.

Hoe worden de meeste manen rond een planeet ontdekt?

De ontdekking van onze eigen maan is geen verassing. Je hoeft maar op het goede moment naar buiten te kijken en je ziet een grote bol aan de hemel. Daarbij komt kijken dat de Maan rond de Aarde ontzettend groot en dichtbij is. Echter, zoals eerder besproken, zijn niet alle manen zo groot. Sommige zijn maar een paar kilometer in diameter.

Astronomen gebruiken telescopen om manen te ontdekken. Net als planeten weerkaatsen manen het licht van de Zon. Dit weerkaatste zonlicht wordt met een telescoop opgevangen. Vroeger waren de telescopen een stuk kleiner en slechter dan nu. Er werden destijds alleen maar grote manen gevonden. Zo ontdekte Galileo de vier grootste manen van Jupiter met zijn telescoop.

Tegenwoordig worden alleen nog maar kleine satellieten ontdekt. Dit komt doordat alle grote manen al zijn ontdekt. Deze kleine manen weerkaatsten veel minder licht dan de grote manen. Het wordt dus steeds lastiger om deze beperkte maantjes te kunnen zien. Nieuwe satellieten worden dan ook ontdekt met steeds groter wordende telescopen. Ook wordt er gebruik gemaakt van ruimtetelescopen om nieuwe maantjes te vinden. Zo hebben Canadese wetenschappers in 2019, door gebruik te maken van een 8,2 diameter grote telescoop op Hawaï, 20 nieuwe manen rond Saturnus ontdekt.

Hoe komen manen aan hun naam?

De namen van manen in ons zonnestelsel hebben net als de planeten een mythologische afkomst. De planeten in het zonnestelsel zijn vernoemd naar Griekse en Romeinse goden. Manen in het zonnestelsel worden vernoemd naar mythologische karakters. Deze namen beperken zich niet tot de Griekse en Romeinse cultuur zoals wel het geval is bij de planeten. Zo is de laatst gevonden maan rond Saturnus vernoemd naar de Noorse god Bergelmir.

Echter zijn niet alle manen naar mythologische karakters vernoemd. De manen van Uranus hebben juist een literaire afkomst. De satellieten van Uranus zijn namelijk vernoemd naar karakters uit de wel bekende toneelstukken van William Shakespeare. Ophelia en Puck zijn twee manen in een baan rond Uranus vernoemd naar de stukken van Shakespeare. Weer andere satellieten rond Uranus kregen namen afkomstig van Alexander Pope’s poëzie. Hieronder vallen bijvoorbeeld Belinda en Ariel.

Soms vind je echter ook manen met als naam een cijfer en een heel lijstje aan getallen, zoals S/2009 S1. Objecten waar van gedacht wordt dat het manen zijn, krijgen dit soort namen. Wanneer verder onderzoek bevestigd dat het om een maan gaat, bepaalt de International Astronomical Union (IAU) een naam voor de satelliet. Voorheen bepaalde de vinder van een maan wat de naam zou zijn.

Hoeveel manen zijn er?

Momenteel telt ons zonnestelsel 210 manen. Dit is inclusief de manen rond de dwergplaneet Pluto. Dit aantal kan echter ook hoger zijn als je andere dwergplaneten meerekent. Zo heeft Eris, een dwergplaneet in de buurt van Pluto, ook een maan. Verder worden er door nieuwe grotere en betere telescopen steeds meer manen ontdekt. Het is niet de vraag of maar wanneer er nieuwe manen worden ontdekt.

Tabel met manen per planeet

In onderstaande tabel vind je informatie over welke planeet hoeveel manen heeft en wat zijn grootste maan is.

Naam planeet/dwergplaneetAantal manenNaam grootste maan van de planeet
Mercurius0
Venus0
Aarde1Maan
Mars2Phobos
Jupiter79Ganymedes (grootste maan in het zonnestelsel)
Saturnus82Titan
Uranus27Titania
Neptunus14Triton
Pluto5Charon
Totaal210
Tabel van de hoeveelheid manen per planeet met de grootste maan benoemd.